بررسی تابو
مرتضی برلاس
کاریزماتیک
یا کاریزما از دیدگاه جامعه شناسان و سیاست دانان یکی از سه نوع مشروعیت
است.کاریزماتیک یعنی "اقتدار ناشی از لطف و عطیه خارق العاده و شخصیست،
ارادتی مطلقه شخصی و اعتماد شخصی نسبت به الهامات، خصال قهرمانی و دیگر
ویژگی های رهبری فردیست".
بنا
بر تعریفی که ارائه شد، مشروعیت می تواند، مبتنی بر "هواخواهی از تقدس
ویژه و استثنایی یا خصلت قابل ستایش یک شخص" باشد. که همان کاریزماتیک است.
البته
اندیشمندان دیگری هم هستند که به کاریزما عقیده ای ندارند. مثلن فرد ریک
منابع مشروعیت را در پنج چیز میداند، 1- دینی 2- فلسفی و حقوقی 3- سنتی 4-
روشی 5- تجربی
دیوید
استیون هم مشروعیت را به سه نوع تقسیم بندی می کند، 1- مشروعیت سنتی یا
اید ئولوژیک2- مشروعیت ساختاری یا قانونی 3- مشروعیت کاریزماتیک یا شخصی.
به عقیده وی گروهی از رهبران می توانند بدون شناخت بیرونی از پیروان خود، و
گذشته از هر گونه اعتقاد باطنی مشروعیت خود را به انها تحمیل کند.
این
تحمیل اراده یا به عبارتی تحمیل نظرات یا استفاده از قدرت نقد، طبق آنچه
گفته شد، بستگی به ویژگی های شخصی، شخص حاکم می باشد. حالا سوال اساسی در
اینجا مطرح می شود که این ویژگی ها چیست؟ و چگونه می تواند اذهان مردم را
به سمت خود بکشاند. و به عبارتی مردم را شستشوی مغزی دهد؟
پاسخ به این سوال را می توان طبق تجربیاتی که از چهره های کاریزماتیک گذشته گرفتیم، شرح دهیم:
ادولف
هیتلر(1945-1889) رهبر سابق نازیهای آلمان یکی از این چهره هاست. هیتلر در
دوران مکتب در دروس خود ضعیف ظاهر شد، و علاقه شدیدی به نقاشی داشت، پدرش
کارمند گمرک اتریش بود. هیتلر وقتی از مکتب اخراج شد، و به شهری دیگری برای
درس خواندن رفت، و از آنجا هم اخراج شد، عقده ای را در مقابل یهودیان در
دل گرفت، زیرا او معتقد بود دلیل اخراج شدنش، مسیحیت وی است. او در 1941 به حزب کارگران آلمان که بعدن به حزب نازی (NSDAP
) تغییر نام یافت پیوست. و در 1921 رهبری این حزب را به دست گرفت. چند سال
دیگر یعنی در 1933 صدر اعظم المان شد. و در سال بعد خود را "فوهرر" یا
پیشوای المان اعلام کرد.
ویژگی
بارز هیتلر در اینکه وی را به یک چهره کاریزما یا تابو برای آلمانی ها
تبدیل کرد سخنرانی های موفق او بود. گفته می شود، ادولف مهارت خاصی در
سخنرانی داشت، او سخنرانی های خود را در المان به صورت مداوم پیش می برد. و
جمعیت مخاطبین وی روز به روز روبه افزایش می گذاشت، که بیشتر این مخاطبین
را بیکاران ناشی از بحران اقتصادی امریکا در ان وقت که همه انها روحیه ملی
شان جریحه دار شده بود، تشکیل می داد. وقتی او به اوج سخنرانی خود می رسید،
در بین جمعیت کسی را نمی دیدی که گریه نکند!
یکی
دیگر از این ویژگی ها شعارهای ضد یهودی وی و طرح مسئله نژاد برتربود. او
معتقد بود که نژاد جرمن نژاد برتر دنیاست، و یهودیت پست ترین نژاد دنیا، و
نژادهای دیگر در این بین هستند. اما مخالفت هیتلر در مقابل یهودیان که به
عقیده انها کسانی بودند که در قتل مسیح دست داشتند، و مسیح را به عنوان پسر
خدا قبول نداشتند، و اینکه نژاد جرمن نژاد برتر هست، و نژاد برتر باید بر
دیگر نژادها سلطه داشته باشد، خود اقتضای جنگی تمام عیار و اتخاذی سیاستی
تجاوز گرایانه به تمام بشریت را می کرد. که باعث شد هیتلر این سیاست را
اعمال کند و به تنهایی بانی جنگ جهانی دوم شود. که دنیا را به خاک و خاکستر
کشید.
این
شد که هیتلر جنگ را چنین توصیف کرد؛ "یک قانون تغییر نا پذیر کل حیات" که
توجیهی بود برای هوادارانش که بجنگند. در حقیقت جهان و زمان به قدرت رسیدن
هیتلر تا پایان جنگ جهانی لحظه ای را بدون حادثه و با آرامش پشت سر نگذاشت.
برای
آلمان واقعن طرفداری از این تابو سنگین تمام شد، و آلمان را از سیر صعودی
همه جانبه اش کنار گذاشت، و مدتها این حرکت به سمت بالای المان متوقف شد. و
المان بعد از شکست در جنگ جهانی دوم مجبور به گوشه گیری و بازسازی زیر بنا
های داخلی و پرداخت جریمه های بین المللی شد.
با
توجه به داستان سر گذشت ادولف هیتلر واینکه یک چهره کاریزما می تواند با
توجه به ویژگی هایی که دارد، خود را به مقام حکومت برساند، و آنوقت استبداد
را شیوه کار خود قرار دهد، می توانیم این نتیجه را بگیریم که سر سپردن به
این چهره ها چندان هم قابل اعتماد نیست. زیرا آنها می توانند با قدرت خود
هر کاری کنند.
نظیر
این چهره ها در افغانستان و دیگر کشورها هم وجود دارد، البته در افغانستان
چهره های با خصوصیات تمامن کاریزماتیک وجود ندارد. چهره هایی هم که هستند
شبه کاریزماتیک اند.
به
هر حال رسیدن به مشروعیت در هر کشوری بهتر است از راه قانونی باشد، تا
ویژگی های شخصی یک فرد یا مشروعیت سنتی و ایدیالوژیک قدیمی.
منابع: اموزش دانش سیاسی- حسین بشیریه – نشر نگاه معاصر – چاپ ششم 1385
- بنیادهای علم سیاست – عبد الرحمن عالم – نشر نی – چاپ 17 سال 1387
- در امدی بر اید ئولوژی های سیاسی – اندروهی وود – ترجمه محمد رفیعی مهر ابادی-
- تاریخ دیپلماسی و روابط بین الملل – دکتر احمد نقیب زاده – نشر قومس – چاپ هشتم 1388
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر